کلیشه ژلاتینی چیست؟ مزایا، معایب و کاربردهای آن

کلیشه ژلاتینی یکی از روش های چاپ طرح برجسته روی سطوح مختلف است. کلیشه ژلاتینی، صفحه ای انعطاف پذیر از جنس ژلاتین فشرده یا پلیمر است که نقش قالب چاپی را ایفا می کند. برخلاف کلیشه چاپ فلزی، این نمونه به لطف ساختار نرم خود، کیفیت فوق العاده ای در چاپ جزئیات تصاویر ارائه می دهد. برای اینکه بدانید علت محبوبیت این نوع کلیشه چاپ چیست، باید گفت که این نوع کلیشه در چاپ فلکسو جایگاه ویژه ای دارد و دلیل آن هم سازگاری آن با طرح های پیچیده و سرعت بالای تولید است.

کاربرد کلیشه ژلاتینی

چاپ با کیفیت روی سطوح ناهموار مانند کارتن های بسته بندی توسط کلیشه ژلاتینی انجام می شود. در چاپ کارت ویزیت، پوستر و بنر کلیشه ژلاتینی امکان چاپ طرح های پیچیده با رنگ های واضح را فراهم می کند. کلیشه ژلاتینی حتی روی متریال هایی مثل پارچه یا چرم در تولید کیف و کفش نیز نتیجه ای تمیز و با دوام دارد. از جمله دیگر کاربردهای کلیشه ژلاتینی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• چاپ روی سطوح انعطاف پذیر: مهم ترین کاربرد کلیشه ژلاتینی در چاپ روی سطوح غیرمسطح و انعطاف پذیر است. به دلیل خاصیت انعطاف پذیری، این کلیشه ها به راحتی با شکل های مختلف سطح هماهنگ می شوند.
• صنعت بسته بندی: کلیشه های ژلاتینی به طور گسترده در چاپ روی مواد بسته بندی مانند نایلون، پلاستیک، فیلم های پلی اتیلن، سلفون و انواع کاغذهای بسته بندی استفاده می شوند.
• چاپ روی کارتن و مقوا: در تولید کارتن و مقوا برای جعبه های بسته بندی، کلیشه های ژلاتینی برای چاپ طرح، لوگو و اطلاعات محصول به کار می روند.
• چاپ روی لیبل و برچسب: برای تولید لیبل ها و برچسب های رولی، از کلیشه های ژلاتینی استفاده می شود تا طرح ها با کیفیت بالا و جزئیات دقیق چاپ شوند.
• چاپ روی پارچه های خاص و دستمال کاغذی: این کلیشه ها برای چاپ روی منسوجات، دستمال های کاغذی و سفره های یکبار مصرف نیز کاربرد دارند.

مزایای کلیشه ژلاتینی

• دقت و کیفیت بالا در چاپ ریز ترین جزئیات طرح ها
• صرفه جویی در هزینه ها
• امکان چاپ روی کاغذ، کارتن، پارچه و سطوح ناهموار
• آماده سازی سریع و چاپ تیراژ بالا بدون افت کیفیت
• چاپ طرح های رنگی پیچیده در کوتاه ترین زمان
• خشک شدن سریع رنگ و جوهر

لوازم مورد نیاز برای چاپ کلیشه ژلاتینی

1. ژلاتین مخصوص چاپ
2. شابلون
3. نور
4. حوضچه شستشو
5. دستگاه چاپ
6. جوهر چاپ
7. تیغه یا کاردک

1- ژلاتین مخصوص چاپ

ژلاتین، ورقه های شفاف ساخته شده از پلیمرهای فتوپلیمر یا ژلاتین فشرده است. ویژگی ژلاتین حساسیت به نور UV است که پس از نوردهی، بخش های طرح دار سخت می شوند و بخش های خالی با قابلیت شستشو باقی می مانند. ضخامت آن ها معمولا بین 1.14 تا 7 میلی متر متغیر است و بسته به نوع سطح چاپی انتخاب می شود.

2- شابلون

شابلون طرح اصلی را به صورت یک شبکه مشبک نگه می دارد. هنگام پخش جوهر، سوراخ های شابلون فقط مناطق مشخص شده روی ژلاتین را پوشش می دهد و طرح مورد نظر را روی ژلاتین منتقل می کنند.

3- نوردهی

در این مرحله، ژلاتین پوشش دهی شده با شابلون زیر نور UV قرار می گیرد. تابش کنترل شده UV باعث سفت شدن بخش های نورخورده و ایجاد نقش برجسته می شود. زمان نوردهی اشتباه سبب از بین رفتن جزئیات طرح می شود.

4- حوضچه شستشو

پس از نوردهی، ژلاتین در حوضچه شستشو و محلول های قلیایی قرار می گیرد. بخش های نور ندیده که نرم باقی مانده اند، شسته می شوند و طرح نهایی به صورت برجسته ظاهر می شود. دمای آب و زمان شستشو در این مرحله خیلی مهم است.

5- دستگاه چاپ

انواع دستگاه چاپ دستی، نیمه اتومات یا تمام اتومات با اعمال فشار کنترل شده، جوهر را از کلیشه به سطح منتقل می کند. نوع دستگاه بسته به جنس زیر کار که می تواند کارتن، پارچه و پلاستیک باشد، انتخاب می شود. دقت مکانیکی دستگاه تضمین کننده وضوح چاپ است.

6- جوهر چاپ

جوهرهای پایه آب یا حلال های مخصوص چاپ کلیشه ای، باید ویسکوزیته پایین و چسبندگی مناسب داشته باشند تا در مش های ریز شابلون جریان یابند. مقاومت در برابر سایش و خشک شدن سریع از ویژگی های جوهر مرغوب است. جوهرهای چاپ معمولا به صورت پودری یا مایع تولید و عرضه می شوند.

7- تیغه یا کاردک

این ابزار فلزی یا پلاستیکی با لبه تیز، جوهر اضافی را از سطح شابلون پاک می کند و فقط جوهر داخل حفره های طرح را نگه می دارد. زاویه صحیح تیغه از محو شدن یا پخش شدن جوهر جلوگیری می کند.

مراحل ساخت کلیشه ژلاتینی

فرآیند تولید و ساخت کلیشه ژلاتینی با پیشرفت فناوری و ساخت تجهیزات به روز، دقیق تر و کارآمدتر شده است. ساخت کلیشه ژلاتینی، کار دشوار و سختی نیست و شما می توانید با تمرکز و دقت کافی، آن را طبق مراحل زیر بسازید:

• در اولین مرحله باید طرح را به صورت دیجیتالی در نرم افزارهای تخصصی مانند کورل دراو، فتوشاپ، ایلوستریتور یا تری دی مکس طراحی کنید.
• پس از طراحی، آماده سازی دیجیتالی طرح و دریافت تاییدیه از مشتری، خروجی طرح روی کاغذ کالک (ضد نور) پرینت بگیرید تا برای نوردهی آماده شود.
• ورقه های ژلاتین 5 میلی متری را همراه با کاغذ کالک، زیر نور UV قرار دهید. تابش کنترل شده باعث سخت شدن بخش های طرح دار می شود و طرح به صورت برجسته در می آید.
• در این مرحله کلیشه درون حوضچه شستشو که دارای روغن و تینر است، قرار دهید تا بخش های بدون طرح حل شوند و در سطح پایین تری نسبت به طرح های برجسته قرار بگیرند و در نهایت طرح به صورت برجسته ظاهر شود.
• پس از شست و شو، کلیشه خشک شده را روی صفحه فلزی مونتاژ کنید تا در دستگاه چاپ ثابت بماند.

تفاوت کلیشه ژلاتینی با کلیشه فلزی

کلیشه ژلاتینی از مواد پلیمری انعطاف پذیر ساخته می شود و برای چاپ روی سطوح ناهموار مانند کارتن یا پارچه انتخابی مناسب است. در مقابل کلیشه فلزی از برنج یا منیزیم ساخته می شود و ساختاری سخت دارد و برای چاپ ظریف مثل طلاکوب یا تامپو روی کاغذهای لوکس استفاده می شود.
همچنین کلیشه ژلاتینی با نوردهی UV و شستشوی شیمیایی تولید می شود که سریع تر و مقرون به صرفه است. اما ساخت کلیشه فلزی نیازمند حکاکی مکانیکی یا اسید کاری زمان بر است. تفاوت دیگر این است که کلیشه های فلزی برای پروژه چاپی فوق حجیم، چاپ های صدها هزار نسخه ای بهتر هستند، اما کلیشه ژلاتینی با قابلیت تطبیق پذیری بالاتر، کیفیت مطلوبی در چاپ سری های متوسط ارائه می دهد.

انواع کلیشه های ژلاتینی

کلیشه های ژلاتینی بسته به روش تولید، کیفیت و کاربرد به چند دسته تقسیم می شوند که از مهم ترین انواع کلیشه های ژلاتینی را می توان موارد زیر معرفی کرد:

• کلیشه ژلاتینی دستی
• کلیشه ژلاتینی نوری
• کلیشه ژلاتینی حرارتی
• کلیشه ژلاتینی لیزری

کلیشه ژلاتینی دستی

ساده ترین نوع کلیشه است که با دستگاه های مهرسازی دستی تولید می شود که هزینه تولید پایین و زمان ساخت کوتاهی دارد.

کلیشه ژلاتینی نوری (فوتوپلیمری)

در این روش، طرح توسط نور ماوراءبنفش روی ژلاتین حساس به نور حک می شود که دقت بالاتری نسبت به کلیشه های دستی دارد. این نوع کلیشه مناسب برای طرح های ظریف و دقیق مثل لوگو یا نوشته های کوچک است.

کلیشه ژلاتینی حرارتی

در این نوع کلاشه طرح با استفاده از گرما و فشار روی ژلاتین منتقل می شود و کیفیت و ماندگاری بهتری دارد که برای تیراژ متوسط کاربردی است.

کلیشه ژلاتینی لیزری

پیشرفته ترین نوع کلیشه ژلاتینی که توسط دستگاه لیزر تولید می شود و دارای وضوح و جزئیات بسیار بالا در چاپ است. این کلیشه ژلاتینی مناسب برای طرح های پیچیده، لوگوهای دقیق و استفاده در چاپ تبلیغاتی حرفه ای است.

جمع بندی

کلیشه ژلاتینی، صفحه ای انعطاف پذیر از جنس پلیمر یا ژلاتین فشرده است که با انتقال طرح ها روی سطوح ناهموار مانند کارتن، پارچه یا پلاستیک، کیفیت و سرعت چاپ را هم زمان تامین می کند. مزایایی مانند هزینه مقرون به صرفه، چاپ چند رنگ سریع و سازگاری با تیتراژهای متوسط، کلیشه ژلاتینی را به انتخابی محبوب برای صنایع بسته بندی و تبلیغات در چاپخانه آنلاین تبدیل کرده است. البته باید به این نکته هم توجه کرد که دوام کلیشه ژلاتینی نسبت به کلیشه فلزی در چاپ های فوق حجیم کمتر است.